ลักษณะทั่วไป

ผักหวานบ้านจัดเป็นไม้พุ่มขนาดกลางสูงประมาณ 2-3 เมตร ลำต้นกลมหรือค่อนข้างเป็นเหลี่ยมตั้งตรงมีความแข็ง แตกกิ่งก้านระนาบกับพื้นตั้งแต่ระดับล่างหรือเกือบปกดิน เปลือกต้นขรุขระสีน้ำตาล กิ่งอ่อนมีสีเขียวเข้มผิวเรียบ ใบ ออกเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับเป็นรูปไข่แกมขอบขนาน มีความกว้าง 2-5 เซนติเมตร มีความยาว 4-8 เซนติเมตร มีก้านใบยาว 2-4 มิลลิเมตร ใบมีสีเขียวเข้มปลายใบแหลม โคนใบมน ขอบใบเรียบ ลักษณะของแผ่นใบเรียบเกลี้ยงทั้งสองด้าน มีเส้นสีขาวตรงกลางใบหลังใบเป็นสีเขียวเข้มส่วนท้องใบเป็นสีเขียวอ่อนและมีเส้นแขนงใบ ข้างละ 5-7 เส้น ดอก ออกเป็นช่อตามซอกใบเรียงไปตามก้านใบโดยดอกเป็นดอกเดี่ยวขนาดเล็กแบบแยกเพศต้นเดียวกัน โดยมีใบปกอยู่ด้านบนซึ่งดอกจะมี 2 ชนิด ได้แก่ ทางตอนบนของกิ่งก้านจะเป็นดอกเพศเมีย ส่วนตอนล่างจะเป็นดอกเพศผู้ โดยดอกเพศเมียจะมีประมาณ 1-3 ดอกเท่านั้นส่วนดอกเพศผู้จะมีจำนวนมาก ส่วนดอกเพศผู้จะมีกลีบเลี้ยง 6 กลีบ กลีบดอก 6 กลีบ ลักษณะเป็นจานแบนกลมลักษณะเป็นสีน้ำตาลแดง มีขนาดประมาณ 0.5-1 เซนติเมตร และมีเกสรเพศผู้ 3 ก้านเชื่อมติดกันส่วนใบแยกเป็นแฉก 3 แฉก ส่วนดอกเพศเมียจะมีดอกเป็นสีเขียวอมเหลือง รังไข่อยู่เหนือวงกลีบและมีกลีบเลี้ยง 6 กลีบ ลักษณะเป็นรูปไข่กลับ ซ้อน เรียงเหลื่อมกันเป็น 2 ชั้น ชั้นละ 3 กลีบ และจะมีกลีบเลี้ยงเป็นสีแดงเข้มหรือสีเหลืองจุดประสีแดงเข้ม ผล เป็นผลเดี่ยวห้อยลงด้านล่างก้านใบ มีลักษณะกลมแป้นคล้ายผลมะยม ขนาดผลกว้างประมาณ 1-1.5 เซนติเมตร ยาวประมาณ 0.8-1.2 เซนติเมตร ผลอ่อนมีสีเขียวผลสุกหรือแก่จัดมีสีขาวสีชมพูหรือสีขาวอมเหลือง เปลือกผลเรียบและแบ่งเป็นพูเล็กๆ พอมองเห็น จำนวน 3 ร่องพูใหญ่ และจะแตกออกเมื่อแก่จัด ขั้วผลจะมีกลีบเลี้ยงสีแดงติดอยู่ และท้ายผลด้านล่างจะมีติ่งสีแดงขนาดเล็ก จำนวน 3 ติ่ง เมล็ด เป็นรูปครึ่งวงกลม มีขนาดกว้างประมาณ 5 มิลลิเมตร และยาวประมาณ 8 มิลลิเมตร เปลือกเมล็ดหนาและแข็งเป็นสีน้ำตาลเข้ม

สรรพคุณ/ประโยชน์

1. ใบอ่อน และยอดอ่อนของผักหวานบ้าน นิยมรับประทานสดคู่กับกับข้าวที่มีรสเผ็ด อาทิ น้ำพริก ลาบ และซุปหน่อไม้ เป็นต้น เนื่องจากใบอ่อน และยอดอ่อนมีความกรอบ ให้รสหวาน นอกจากนั้น ยังใช้ประกอบอาหารในหลายเมนู อาทิ แกงอ่อม แกงเลียง และแกงจืด เป็นต้น แต่หากทำสุกความหวานจะลดลง ไม่สู้รับประทานสด อีกทั้ง ยังมีกลิ่นเหม็นเขียวเล็กน้อย 2. ในประเทศฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย เชื่อว่าใบ และยอดผักหวานบ้าน สามารถช่วยกระตุ้นการเพิ่ม และการหลั่งน้ำนมได้ จึงนิยมใช้เลี้ยงสัตว์ โดยเฉพาะโคนม เพื่อให้มีน้ำนมเพิ่มขึ้น แต่ทั้งนี้ ผักหวานบ้านสามารถใช้เป็นอาหารสัตว์เลี้ยงทั่วไปได้ โดยเฉพาะโค กระบือ แพะ และแกะ การศึกษาใช้ผักหวานบ้านเป็นอาหารเสริมให้กับไก่เนื้อ ที่ปริมาณ 10-30 กรัม/น้ำหนักตัวกิโลกรัม พบว่า การให้ผักหวานบ้านไม่มีผลต่อการเพิ่มน้ำหนักตัว และปริมาณโปรตีน แต่พบว่ามีผลต่อการลดลงของปริมาณไขมันที่สะสมในตัวปลาได้ 3. ใบอ่อน และยอดอ่อนผักหวาน นำมาล้างนำให้สะอาด นำไปตากแดดให้แห้ง 7-10 วัน ก่อนใช้ชงเป็นชาดื่ม ตำรายาพื้นบ้านล้านนาจะใช้รากผักหวานเข้าตำรับยารักษาอาการที่เกิดจากธาตุไฟ ได้แก่ โรคขางทุกชนิด (อาการแสดงของธาตุไฟกระทำโทษ) เช่น ขางทำให้มีอาการเสียดด้านข้าง เสียดท้อง ไอ ร้อน ง่วงนอน ขางไฟ ขางแกมสาน ขางรำมะนาดเจ็บในคอ ขางปิเสียบ เป็นอาการจุกเสียดและร้อน ใจสั่น เป็นต้น หรือใช้รักษามะเร็งก้อนเนื้อหรือเนื้องอกที่ผิดปกติ ฝีสาร ซึ่งจะใช้เป็นยาชะล้างฝีที่มีอาการร้อน และยังใช้เข้าตำรับยารักษามะเร็งไฟ มะเร็งคุด สันนิบาตฝีเครือ (ราก)

รูปประกอบแยกส่วน (คลิกที่รูปเพื่อขยาย)

Co-cooking Space อาหารเป็นยา

• ยำบูดู

แหล่งข้อมูล : เปิดดู

สืบค้นเพิ่มเติม : OPAC

อ้างอิง : เปิดดู